با وجود امکانات و زمینههای پیشرفت شغلی، پیداکردن شغل متناسب با مدرک تحصیلی و تجربه کاری برای یک مهاجر در آلمان هم ساده نیست. کسانی که از کشورهای شرقی مانند افغانستان، ایران، عراق و یا سوریه به آلمان مهاجر میشوند، در گام نخست فکر میکنند زمینههای پیشرفت شغلی بسیار خوبی در آلمان دارند. اما با گذر زمان و عبور از مسیرهای ادغام و آموزش زبان آلمانی، متوجه میشوند که راهیابی به مناصب و موقعیتهای شغلی مناسب، نیازمند تلاشهای بیشتری است.
با همه اینها، برای دستیابی به شغل متناسب با تخصص و تجربه در آلمان، دستکم هر مهاجر افغانستانی باید بهطور کلی مسیرهای زیر را طی کند.
پذیرش و دریافت اقامت
تجربه نشان میدهد که نخستین و مهمترین چالش، که عبور از آن امکانات قابلتوجهی برای مهاجر فراهم میکند، دریافت مدارک اقامتی معتبر است. طبق قوانین این کشور، مهاجران میتوانند از مسیرهای مختلف پذیرش را دریافت کنند که به شرایط فردی، زمینههای اجتماعی و سیاسی کشور مبدأ، مهارت و دانش و سایر موارد بستگی دارد. دریافت اقامت بهعنوان پناهنده سیاسی، پذیرش اقامت بشردوستانه، دریافت اقامت کاری و یا الحاق به خانواده، از جمله نمونههای آن بهحساب میآید.
تا زمانی که یک پناهجو یکی از شرایط پذیرش اقامت را دریافت نکند، عبور و طیکردن مراحل بعدی برایش دشوارتر میشود و نگرانیهای اقامتی نیز نمیگذارد تا به اهداف شغلیاش دست یابد.
اشتراک در دورههای ادغام
دورههای ادغام، که با اشتراک در آموزشهای زبان آلمانی از A1 تا B1 و تکمیل دوره «زندگی در آلمان» پیوند خورده است، یکی از پلههای اصلی موفقیت در جامعه آلمانی بهحساب میرود. مهاجری که از فرهنگ متفاوتتری به آلمان پناه گرفته است، از طریق یادگیری زبان در دورههای ادغام، با بروکراسی محیط کار، تفاوتهای فرهنگی، شیوههای رفتارهای اجتماعی و خصلتهای مردم آلمان کموبیش آشنا میشود.
در اینجا، هدف از ادغام، همسویی و ایجاد پذیرش فرهنگ و ارزشهای جامعه میزبان از سوی مهاجر است که بیشترین توجه آن به رعایت ارزشهای حقوق بشر، آزادی بیان و عقاید، دموکراسی و تنوع و سایر مؤلفههای جوامع مدرن متمرکز است. البته در کنار دورههای رسمی ادغام، زمینههای دیگری مانند قهوهخانهها، انجمنهای فرهنگی و ادبی، کتابخانهها، خیابان و همسایهها در توسعه فرایند ادغام نقش دارند.
بهرسمیتشناسی مدارک تحصیلی
تأیید مدارک تحصیلی و در برخی مواقع معادلسازی آن از سوی نهاد رسمی در این کشور، مرحله مهم دیگری برای رسیدن به اهداف شغلی بهحساب میآید. این نهاد رسمی ZAB یا دفتر مرکزی امور آموزش خارجی آلمان نام دارد. مهاجران هدفمند معمولاً پس از ترجمه رسمی مدارک به زبان آلمانی، آنها را بهصورت آنلاین یا از طریق پست به دفتر مربوطه ارسال میکنند تا مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرند. اکثریت دانشگاههای دولتی و معتبر مورد تأیید این نهاد قرار میگیرند و یک تصدیق یا تأییدیه رسمی همراه با بارکد دریافت میکنند.
پس از یادگیری زبان و چهار مهارت عمده خواندن، شنیدن، سخنگفتن و نوشتن، ارزیابی مدارک تحصیلی از مهمترین مراحل برای پیگیری اهداف شغلی و جا باز کردن در جامعه آلمان بهحساب میآید.
آموزش دورههای تکمیلی
در بسیاری از مواقع، مدارک تحصیلی خارج از کشور، با وجود اینکه از سوی ZAB تأیید میشوند، در عمل بهتنهایی توجه کارفرمایان در شرکتها و سازمانهای آلمانی را جلب نمیکنند. طبق گزارشها، برخی از مهاجران با وجود بهرسمیتشناختهشدن مدارک تحصیلی و داشتن تجربه حرفهای، همچنان در مشاغل پایینتر از سطح تخصص خود فعالیت دارند و یا شماری از آنها قراردادهای کوتاهمدت و محدود و درآمدهای نازلتری دریافت میکنند.
براساس آمارهای اداره آمار اتحادیه اروپا (یورواستات)، در سال ۲۰۲۵، ۴۱.۴ درصد از شهروندان کشورهای خارج از اتحادیه اروپا که در کشورهای عضو زندگی میکنند، با وجود داشتن تحصیلات دانشگاهی، در مشاغلی پایینتر از سطح تحصیلات خود مشغول به کار هستند.
اما برای اینکه میان تجربه حرفهای و موقعیت شغلی گذشته و وضعیت در عالم مهاجرت پیوندی ایجاد شود، گزینههای بدیل میتوانند زمینههای رسیدن به این هدف را تسهیل کنند. آموزش دورههای تکمیلی، که در آلمان به آن Weiterbildung گفته میشود و در اکثر مواقع مورد تأیید جابسنتر و Agentur für Arbeit از نظر حمایت مالی قرار میگیرد، از آلترناتیوهای مؤثر بهشمار میرود.
مهاجرانی که در سرزمین مبدأ در دفاتر و سازمانها بهعنوان کارمند در بستهای مدیریتی، فنی، تخصصی و حرفهای مشغول بودهاند و اسناد تحصیلی مرتبط دارند، میتوانند با اشتراک در دورههای سه تا ششماهه Weiterbildung، ظرفیتها و مهارتهایشان را توسعه بخشند.
آشنایی با بروکراسی
آشنایی با بروکراسی و قواعد زندگی و رفتارهای رسمی و فردی در آلمان از اهمیت زیادی برای مهاجران برخوردار است. برای مثال، در حوزه اشتغال، شیوههای نگارش یک خلص سوانح و یا انگیزهنامه، قاعده و اسلوب موردنظر خود را دارد و گفتوگو برای دریافت یک شغل با کارفرما نیز نیازمند تبحر، دریافت معلومات و همچنین یادگیری تکنیکهای مربوط است.



