@GMICafghanistan
مستندی با عنوان «میان تحول، امید و سقوط» درباره «نظام رسانههای افغانستان در عصر جمهوریت» در برلین به نمایش گذاشته شد؛ فیلمی که با رویکردی علمی و انتقادی، روند شکلگیری، کارکرد و فروپاشی رسانهها در افغانستان را بررسی میکند.
این برنامه روز جمعه ۶ فبروری با حضور پژوهشگران، روزنامهنگاران و فرهنگیان افغانستان و آلمان برگزار شد و بر نقش عوامل سیاسی، اجتماعی و ارتباطی در سرنوشت رسانههای افغانستان تمرکز داشت.
این مستند که توسط گروهی از پژوهشگران افغانستانی در دانشگاه لایپزیگ و نهادهای همکار در آلمان تهیه شده است، نشان میدهد که نظام رسانهای افغانستان بدون پشتوانه نظری و مطالعه علمی خصوصا بدون درنظرداشت تجربه کشورهای مشابه افغانستان شکل گرفت.
کفایتالله حمیدی، پژوهشگر در دانشگاه لایپزیگ، نویسنده این مستند به رسانه پلسرخ میگوید که در مجموع ۱۳ نهاد برای دو سال این پروژه را انجام داده اند و در تجمیع دیدگاههای متفاوت، با پژوهشگرانی از افغانستان در آلمان، آمریکا، سویس و فرانسه مصاحبه صورت گرفته است.
مصاحبه شوندگان این مستند استادان دانشگاه، پژوهشگران حوزه جامعه شناسی و ارتباطات و خبرنگاران افغانستان هستند.
به گفته اشتراک کنندگان مستند، فقدان گفتوگوی ساختاری میان دولت، جامعه مدنی، احزاب سیاسی، روشنفکران و مردم، یکی از ضعفهای بنیادین نظام رسانهای کشور بوده است.
در این اثر تأکید شد که طی سالهای ۲۰۰۱-۲۰۲۱، افغانستان فاقد «دولت رسانهای» و سیاست ارتباطی منسجم بود و رسانهها در بسیاری موارد نمیدانستند چه کسانی مخاطباند، چه محتوایی باید تولید شود و پیامها چگونه و به چه گروههایی منتقل گردد.
از سوی دیگر، منابع مالی رسانهها، حقوق و مسئولیتهای آنها و رابطهشان با قدرت سیاسی بهطور شفاف تعریف نشده بود.
این مستند همچنین به نقش نیروهای اجتماعی و گفتمانهای متعارض اشاره کرد. بر اساس این روایت، رسانههای حزبی در بسیاری موارد مرز دوست و دشمن را علیه یکدیگر ترسیم کردند و روحانیون و ملاها از آزادی بیان برای تضعیف این حق بشری بهره گرفتند.
در بخش دیگری از مستند، به تأثیر بازیگران خارجی، بهویژه حضور پررنگ ایالات متحده آمریکا در ساختار رسانهای افغانستان پرداخته شد.
در عین حال، نقش رسانههای تبعیدی در شکلدهی افکار عمومی و روایت تحولات افغانستان در این مستند برجسته دانسته شد؛ رسانههایی که در خارج از کشور فعالیت میکنند اما در داخل افغانستان حق دسترسی آزاد به اطلاعات بهطور واقعی تحقق نیافته است.
این مستند سقوط نظام رسانهای را همزمان با فروپاشی نظام سیاسی جمهوری تحلیل کرد. در این روند، کاهش حضور زنان در رسانهها، استفاده گسترده گروه حاکم از شبکههای اجتماعی و ارائه روایت واحد از سوی این گروه در برابر روایتهای پراکنده و متناقض در افغانستان، از عوامل مهم دانسته شد.
در پایان، مستند «میان تحول، امید و سقوط» نظام رسانهای افغانستان را براساس پروژه نوسازی غربی عنوان کرد که این سیستم با غفلت از عناصر بومی و فرهنگی و اجماع سیاسی نهادهای مختلف شکل گرفت؛ وضعیتی که در نهایت، شکنندگی آن را در برابر بحرانهای سیاسی و اجتماعی آشکار کرد.
